Schrijfvaardigheidsprocessen ontleed: kijk op leerlingen

Gert Rijlaarsdam, Werkgroep Onderzoek en Didactiek Nederlands

Schrijven onttrekt zich grotendeels aan onze waarneming. Een leerling krijgt een taak, schrijft een tekst, en we geven feedback of een beoordeling. Wat de leerling deed om tot die tekst te komen, blijft vaak buiten beeld. 

Er bestaat het beeld dat er twee typen schrijfaanpakken zijn. Er is de planner die eerst schematiseert, lijstje of een bouwplan maakt, en dan begint met het schrijven, het uitwerken van die plannen. En er is de revisor, die het schrijven zelf nodigt heeft om de gedachtestroom op gang te brengen en er achter te komen, al schrijvend wat ie te zeggen heeft over een bepaald onderwerp. 

 De werkelijkheid van schrijfaanpakken is een stuk ingewikkelder. Door met leerlingen die opties die er zoal spelen in de klas te verkennen, aan de hand van data, krijgen leerlingen inzicht in waar zij staan te midden van alle mogelijkheden die zich voordoen. Dat inzicht kan ertoe leiden dat leerlingen hun schrijfaanpak iets willen veranderen, op een van de vier dimensies van de vragenlijst: (1) de mate van planning-vooraf, (2) de mate waarin het formuleerproces lange of korte cycli kent; (3) de mate waarin de gedachten stroom over de inhoud vloeiend verloopt; (4) de mate waarin de eerste versie nog danig kan veranderen door revisies.

Sinds het voorjaar van 2019 geef ik gastlessen aan leerlingen en hun docenten over schrijfprocessen in Nederland en België. Die les was gebaseerd op de resultaten van onze vragenlijst die de leerlingen een week van tevoren digitaal invulden. Op de inspiratiedag in Delfzijl wil ik die les met u delen opat u die les zelf kunt geven. 

  1. Korte uitleg over de componenten van het schrijfproces, en factoren die schrijfprocessen beïnvloeden.
  2. Demonstratie van de les over schrijfprocessen, op basis van de gegevens van een klas van 30 leerlingen. Ieder van u krijgt de gegevens van een leerling uit die klas, en stelt een profiel van die leerling op
  3. We bootsen het gesprek na met de leerlingen.

Als u wilt kunt u uw leerlingen aanmelden voor de vragenlijst: als uw leerlingen de lijst invullen voor 21 november, stuur ik u de gegevens van leerlingen voor de inspiratiedag: mail g.c.w.rijlaarsdam@uva.nl